ქალის მიერ, თავისსავე ნაყოფზე კონტროლის ქონის კრიმინალიზება ისეთი ფენომენია, რომლის მნიშვნელობის გაზვიადება შეუძლებელია. ეს ეხება როგორც მის ეფექტს ქალების ცხოვრებაზე, ასევე მის შედეგებს შრომის კაპიტალისტურ ორგანიზებაში. ისტორიულად დადასტურებულია, რომ შუა საუკუნეების განმავლობაში, ქალები კონტრაცეფციის მრავალ ხერხს იცნობდნენ. უმეტესად ბალახების დახმარებით აჩქარებდნენ მენსტრუაციას, იწვევდნენ აბორტს ან ხელოვნურად ქმნიდნენ სტერილურ პერიოდებს ფერტილურ ციკლში. წიგნში ,,ევას ბალახი: დასავლური კონტრაცეფიის ისტორია’’, ამერიკელი ისტორიკოსი ჯონ რიდლი ყველაზე ხშირად გამოყენებადი ნივთირებებისა და მათი გამოყენების შედეგთა კატალოგს გვთავაზობს. კონტრაცეფციის კრიმინალიზებამ მოწყვიტა ქალები ცოდნას, რომელიც იქამდე თაობებს გადაეცემოდა. როგორც ჩანს, ზოგ შემთხვევაში, ეს ცოდნა სრულიად კი არ დაიკარგა, არამედ მიწისქვეშეთში გადაინაცვლა. და მაინც – შობადობის კონტროლის სოციალურ სცენაზე კვლავ შემობიჯებისას, კონტრაცეფციის ძველი, ქალებისთვის ცნბილი სახე, ახალმა, მამაკაცების შექმნილმა ხერხებმა ჩაანაცვლეს. ამ შემთხვევაში, არ ვაპირებ ვისაუბრო ამ ცვლილებით განპირობებულ დემოგრაფიულ მოვლენებზე. ამის ნაცვლად აღვნიშნავ, რომ ქალებისთვის საკუთარ სხეულზე კონტროლის წართმევით, სახელმწიფომ მათ ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ერთიანობის უმნიშვნელოვანესი ნაწილი მოსტაცა. ამასთან, დედობა იძულებით მუშაობასთან გაიგივდა და ქალობა მხოლოდ რეპროდუქიციით შემოისაზღვრა, რაც იქამდელი საზოგადოებისთვის უცნობი იყო.

ამის მიუხედავად, საკუთარი ნების წინააღმდეგ გამრავლებამ, ან თუკი 1970-იანი წლების ერთ ფემინისტურ სიმღერას მოვიშველეიბთ – სახელმწიფოსთვის ბავშვების წარმოებამ, მხოლოდ ნაწილობრივ განსაზღვრა ქალის ფუნქცია შრომის ახალ სექსუალურ გადანაწილებაში. ყველაფერს ქალების, როგორც არა-მშრომელების განმარტება დაემატა. ფემინისტი ისტორიკოსების მიერ შესწავლადი ეს პროცესი, მეჩვიდმეტე საუკუნის ბოლოს თითქმის დასრულებული იყო.

იმ დროისთვის, ქალებმა ისეთ საქმეშიც დაკარგეს წილი, რომელიც მათ პრეროგატივად მიიჩნეოდა. მაგალითად, ლუდის ხარშვა და მეანობა, სადაც მათი დასაქმება ახალმა წესებმა შეზღუდა. პროლეტარი ქალები მხოლოდ უმდაბლესი სტატუსის მქონე სამუშაოს პოვნას ახერხებდნენ – მოსახლეობა ქალების მესამედის დასაქმების წყარო გახლდათ. ასევე იყვნენ მუშები, მრთველები, მქსოველები, მქარგავები, გარემოვაჭრეები, ყიდდნენ ძუძუს რძეს. როგორც მერი ვაისნერი (და არა მარტო) გვიყვება, იკიდებდა  ფეხს აზრი, რომ ქალს სახლის გარეთ არ უნდა ემუშავა და მხოლოდ ისეთი ,,წარმოებით” უნდა დაკავებულიყო, რომელიც ქმარს დაეხმარებოდა. იმასაც კი ამბობდნენ, რომ ქალის მიერ სახლში გაწეული საქმე სულაც არ იყო შრომა და მას მაინც არ ექნებოდა ფასი, ბაზრისთვისაც რომ განხორციელებულიყო. ამგვარად, თუ ქალი ტანსაცმელს კერავდა, ეს ,,საშინაო შრომა” ან ,,დიასახლისობა” იყო, მაშინაც კი თუ ეს სამოსი მხოლოდ ოჯახისთვის არ იყო განკუთვნილი. მამაკაცის შესრულებული დავალება კი პროდუქტიულად ცხადდებოდა.  ქალის შრომა იმდენად გაუფასურდა, რომ მთავრობა ავალებდა გილდიებს, არაფრად ჩაეგდოთ ქალების (განსაკუთრებით ქვრივების) სახლში ნაწარმოები პროდუქცია, რადგან ეს არ იყო ნამდვილი შრომა და ქალებს ეს სახელმწიფო შემწეობის მისაღებად სჭირდებოდათ. ვაისნერი იმასაც აღნიშნავს, რომ ქალები ამ რეალობას ეგუებოდნენ და ბოდიშსაც კი იხდიდნენ სამუშაოს თხოვნისთვის და ამას დახმარების სურვილით ამართლებდნენ. სულ მალე, ქალის მიერ სახლში შესრულებული ყველა საქმე ,,დიასახლისობად” მოინათლა, სახლის გარეთ გაწეული შრომა კი კაცებთან შედარებით ნაკლებად ანაზღაურდებოდა. ეს გასამრჯელო იმდენად მცირე იყო, ქალი მისი დახმარებით დამოუკიდებლად არსებობას ვერ მოახერხებდა. შესაბამისად, ქორწინება, ქალის ნამდვილ კარიერად იქცა. სზოგადოებამ იმდენად გაითავისა აზრი, რომ ქალს არ შეეძლო თავი თავად გაეტანა, რომ თუკი მარტოხელა ქალი სოფელში დასახლებას გადაწყვეტდა, მას განდევნიდნენ, თუნდაც შემოსავალი ჰქონოდა.

მიწებისა და ძალაუფლების დაკარგვამ, პროსტიტუციის ტალღის აგორება გამოიწვია. ლეროი ლოდრი წერს, რომ მეძავთა რიცხვის ზრდა, მთელ საფრანგეთსი ადვილი შესამჩნევი იყო.

ასეთივე მდგომარეობა იყო ინგლისსა და საფრანგეთში. ყოველ დღე, ქალაქებში სოფლიდან ჩასული ღარიბი ქალები და ხელოსნების ცოლები ამ საქმიანობით საშოვარს შოულობდნენ. 1631 წელს, მადრიდში გამოცემული სახელისუფლებო პროკლამაცია ამ პრობლემას მიეძღვნა. მასში საუბარი იყო, რომ მრავალი მაწანწალა ქალი ქალაქის ქუჩებში დახეტიალობდა და კაცებს ცოდვის ჩადენისკენ უბიძგებდა. თუმცა, პროსტიტუცია იმაზე გვიან გახდა საარსებო საშუალება ქალების დიდი ნაწილისთვის, ვიდრე მისდამი დამოკიდეულება შეიცვალა. თუკი გვიან შუა საუკუნეებში, ის აუცილებელ ბოროტბად ითვლებოდა და მეძავები სარგებელსაც ნახულობდნენ, მეთექვსმეტე საუკუნეში, სიტუაცია დიამეტრალურად შეიცვალა. იმდროინდელი მიზოგინია, რომელსაც პროტესტანტული რეფორმაცია და ალქაჯებზე ნადიროობა ახასიათებდა, პირველ რიგში პროსტიტუციას დაესხა თავს. 1530 და 1560 წლამდე ყველა საროსკიპო დაიხურა და მეძავები, განსაკუთრებით ქუჩაში მომუშავენი მრავალი სასჯელის მსხვერპლი გახდნენ –  განდევნა, გაროზგვა და  დასჯის სხვა არაერთი ფორმა. მათ შორის ,,საყვინთაო სკამი” – მსხვერპლს აბამდნენ, ან გალიაში სვამდნენ შემდეგ კი რამდენჯერმე ჩაუშვებდნენ მდინარეში, დახრჩობამდე. ამავდროულად, მეთექვსმეტე საუკუნის საფრანგეთში, მეძავის გაუპატიურება დეკრიმინალიზდა. მადრიდში, მდედრი მაწანწალებს და მეძავებს ქუჩებში  და პორტიკების ქვეშ ძილი აეკრძალათ. წესის დარღვევის გამო, მათ 100 როზგი ემუქრებოდათ, შემდეგ  თავსა და წარბებს გაპარსავდნენ და  ექვსი წლით ქალაქში შესვლა აეკრძალებოდათ.

რამ განაპირობა ასეთი თავდასხმა ქალ მუშებზე? როგორ უკავშირდება სოციალრად მიღებული შრომის სფეროდან ქალების განდევნა მათ იძულებითი დედობის წრეში მოქცევასა და ალქაჯებზე ნადირობის მასიფიკაციას? ამ ფენომენზე აწმყო, კაპიტალიზმის ოთხსაუკუნვანი გამოცდილების შემდეგ გვაფიქრებინებს, რომ პასუხები გვაქვს. მიუხედავად იმისა, რომ ქალების ანაზღაურებადი სამუშაო, საშიანო შრომა და სექსუალური შრომა დღემდე ერთმანეთისგან განცალკევებულად შეისწავლება, ჩვენ მაინც უპირატეს მდგომარეობაში ვართ და შეგვიძლია დავინახოთ, რომ დისკრიმინაცია, რომელიც ქალებს ანაზღაუებად სამუშაობში ხელს უშლიდა ჩაშენებულია მათ ფუნქციაში – იყონ აუნაზღაურებელი მუშახელი სახლში. ამგვარად, პროსტიტუციის აკრძალვა და ქალების ორგანიზებული სამუშაო ადგილებიდან განყენება შეგვიძლია დავუკავშიროთ დიასახლისობის ჩამოყალიბებასა და ოჯახის, როგორც მუშახელის ადგილის რეკონსტრუირებას. თეორიული და პოლიტიკური გადმოსახედიდანაც, უმთავრესი შეკითხვაა – რა პირობებში იყო ეს დეგრადირება შესაძლებელი და რომელმა სოციალურმა ძალებმა შეუწყვეს მას ხელი.

პასუხი ასეთია: ქალთა შრომის გაუფასურებაში დიდი წვლილი ხელოსნების კამპანიამ შეიტანა. მეთხუთმეტე საუკუნის მიწურულს, ისინი ქალების მათი სამუშაო ადგილებიდან მოშორებს ითხოვდნენ. სავარაუდოდ, ამით ცდილობდნენ თავი დაეცვათ კაპიტალისტი ვაჭრებისგან, ვინც ქალების შრომას მათსაზე უფრო იაფად ყიდულობდა.  საფრანგეთში, იტალიასა და საფრანგეთში, მუშები სთხოვდნენ ხელმძღვანელობას, არ მიეცათ ქალებისთვის შეჯიბრში ჩართვის საშუალება, გაერიცხათ ისინი. ხშირად კაცები იფიცებოდნენ და თავს იკავებდნენ  იმ კაცებთან მუშაობისგან, ვინც ქალებთან თანამშრომლობდა. როგორც ჩანს,  ხელოსნებს ქალების საშინაო შრომის შემცირებაც სურდათ, რადგან ეკონომიკური სირთულეების გამო ,,ქალის მიერ ოჯახობის წინდახედული მენეჯმენტი” გაკოტრებისგან თავის დაღწევის საუკეთესო საშუალება იყო. ზიგრიდ ბრაუნერი ( ავტორი წიგნისა: ,,შრომის აკუმულაცია და ქალების დეგრადირება”) საუბრობს ამ წესის მნიშვნელობაზე გერმანელ ხელოსნებს შორის. ქალებმა წინააღმდეგობის გაწევა სცადეს, მაგრამ კაცი მუშების ტაქტიკის დაპირისპირებაში უძლურნი აღმოჩნდნენ. მათ, ვინც სახლს გარეთ, საჯარო სივრცეში მუშაობას გაბედავდა სექსუალურად აგრესიულ ქალად – მეძავად ან ალქაჯად სახავდნენ. ეს ნამდვილად ამტკიცებს, რომ მეთხუთმეტე საუკუნის ბოლოს, ევროპულ დიდ ქალაქებში მძვინვარე მიზოგინიის ტალღა, აირეკლა მამაკაცების ლტოლვაში ’’battle for the breeches’’. ურჩი ცოლის პერსონაჟები, რომლებიც პოპულარულ ლიტერატურაში ქმარზე ძალადობისას, ან მის ზურგზე ამხედრებული იყო წარმოჩენილი, წარმოიშვა ამ (თვითდამარცხებადი) მცდელობიდან – განედევნათ ქალები სამუშაო ადგილებიდან.

მეორე მხრივ, ცხადია, რომ ეს მცდელობა, მმართველების დახმარების გარეშე ვერ განხორციელდებოდა. მათ დაინახეს, რომ ეს მათივე ინტერესებშიც შედიოდა და ამით აჯანყებულ მუშებსაც დააწყნარებდნენ. გარდა ამისა, ქალების სახელოსნოებიდან მოშორება მათ რეპროდუქციულ შრომაზე მიამაგრებდა და საბოლოოდ აქცევდა საშინაო საქმეში მცირეანაზღაურებად დასაქმებულებად.

ტექსტი ნაწილია სილვია ფედერიჩის წიგნისა – “კალიბანი და გრძნეული”

მთარგმნელი: ანა კამლაძე

ქალთა მზერის ფინანსური მხარდმაჭერია – “ახალგაზრდა ფემინისტთა ფონდი ფრიდა”